Patiëntveiligheid en methoden voor het verbeteren van patiëntveiligheid worden snel belangrijker. In dit licht moet ook de maatregel gezien worden die het management van de zorginstellingen (ziekenhuizen, verpleegtehuizen, GGD's, GGZ's, RIAGG's, verzorgingstehuizen) oplegt per aanvang 2008 te beschikken over een werkend veiligheidsmanagementsysteem (VMS) van een behoorlijke kwaliteit. Een dergelijk systeem bestaat in wezen uit een programmapakket waarmee op een eenvoudige en overzichtelijke wijze, volgens een van te voren bedachte en overeengekomen standaard, meldingen van incidenten (ongevallen, maar ook bijna-ongevallen en gevaarlijke situaties) in een database kunnen worden opgenomen. Incidenten worden veroorzaakt door (combinaties van) instrumenteel falen, menselijk falen en organisatorisch falen.
Het voordeel van de beschikking over een database met gestructureerde inhoud is, dat bij verdere analyse (o.a. via statistiek) verbanden zichtbaar worden die leren dat bepaalde combinaties van risicofactoren een grote kans hebben om tot een storing of incident te leiden. Deze analyse leidt aldus tot het voorspellen van risicopatronen. De kunst is, om uit die wetenschap technische maatregelen of organisatorische regels te destilleren die de kans op het ontstaan van gevaar drastisch verkleinen.
Voor een meldings- en analysesysteem zijn er in de praktijk diverse mogelijkheden, waaronder PRISMA, die in de gezondheidszorg een goede naam heeft verkregen. De inspectie voor de gezondheidszorg toetst iedere VMS straks aan de hand van een vergelijking met wat de PRISMA-methode zou hebben opgeleverd.
Zoals bij ieder systeem in de zorg, is privacy en privacybescherming een belangrijke zaak. Maar ook moet gezorgd worden voor een goede koppelmogelijkheid met een al aanwezig managementinformatiesysteem.
Uit een VMS wordt lering getrokken. Dit leidt snel tot een aanscherpen van de structuur van de operationele activiteiten van de zorgorganisatie. Daardoor komen verantwoordelijkheden duidelijker te liggen en worden bevoegdheden helderder omschreven. Dit geldt zeker voor de wijzen waarop verschillende zorgverleners samenwerken, hun leidinggevenden bij dit proces meewerken, stafafdelingen binnen een instelling samenwerken en zelfs instellingen elkaar bijstaan. Daarmee wordt een VMS op termijn een middel om niet alleen de veiligheid, maar ook de efficiëntie van de operationele zorg te verbeteren. Een goed veiligheidsmanagementsysteem verdient zich dan ook snel terug. Maar dat lukt uiteraard alleen, wanneer de invoering met het nodige enthousiasme wordt begeleid, zodat er een hoge graad van acceptatie van het VMS ontstaat en de meldingscultuur productief wordt. Scholing of opleiding van degenen die zich, vanaf de werkvloer of vanuit het management, zullen gaan bezighouden met een VMS, is dan ook van het grootste belang. Het LUMC biedt via de Boerhaavecommissie een training aan die vooral bedoeld is voor degenen die zich bezig zullen houden met de dagelijkse gang van melden en analyseren van incidenten. Tias verzorgt een daaraan inhoudelijk verwante cursus die bedoeld is voor het kader uit een zorginstelling. In goede samenwerking bieden beide organisaties daarmee onderwijs aan waarmee beide groepen, in dezelfde taal, kennis en inzicht verkrijgen die binnen de instelling tot een vruchtbare eenheid zal leiden.